Ρυθμοί, η σύγχρονη δαμόκλειος σπάθη.

Λέγεται, και μεγάλη διαμάχη υπάρχει γύρω από αυτό, πως το διοξείδιο του άνθρακα ευθύνεται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου και κατ’ επέκταση για τις κλιματικές αλλαγές. Η διαμάχη φυσικά δεν κινείται γύρω απ’ τους μηχανισμούς που ισχύουν και που καθιστούν το διοξείδιο υπεύθυνο ή όχι για το φαινόμενο αυτό, αλλά περιορίζεται σε μια απλή ανάλυση της «υφιστάμενης κατάστασης» ανά τους αιώνες, ώστε να αποδειχθεί το κατά πόσο η «βιομηχανική πρόοδος» συνεισφέρει στην έκλυση του διοξειδίου, παρότι στην βάση της συζήτησης έχει ήδη γίνει αποδεκτό πως σήμερα τα επίπεδα του διοξειδίου είναι πολύ υψηλά και αυξάνουν με ραγδαίους ρυθμούς.
Μέσα σε όλον αυτό τον κυκεώνα «πληροφόρησης», πόσοι από τους πολίτες της γης γνωρίζουν μια άλλη θανατηφόρα επίπτωση του διοξειδίου του άνθρακα; Όπως κάθε αέριο, το διοξείδιο του άνθρακα διαλύεται μέσα στο νερό των ωκεανών μέχρι να αποκατασταθεί η θερμοδυναμική ισορροπία ανάμεσα στο διαλυμένο μόριο και αυτό που βρίσκεται ελεύθερο στην αέρια φάση, στην ατμόσφαιρα της γης. Η αύξηση της συγκέντρωσης του διοξειδίου στην ατμόσφαιρα οδηγεί στην αύξηση της διαλυμένης ποσότητας του διοξειδίου του άνθρακα στο νερό των θαλασσών μας. Το φαινόμενο όμως δε σταματάει εδώ. Το διαλυμένο στο νερό μόριο του διοξειδίου συμμετέχει στις αμφίδρομες αντιδράσεις παραγωγής ανθρακικού και ανθρακώδους οξέως και η αυξημένη συγκέντρωση των «αντιδρώντων» μετατοπίζει την ισορροπία της αντίδρασης οδηγώντας σε αυξημένες συγκεντρώσεις των παραγώγων οξέων στους ωκεανούς. Με λίγα λόγια η οξύτητα των ωκεανών αυξάνει και οι ρυθμοί αύξησής της καθορίζονται από τους ρυθμούς έκλυσης διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα της γης.
Τα επίπεδα του διοξειδίου του άνθρακα στον πλανήτη δεν ήταν ποτέ σταθερά. Αυτό είναι γεγονός. Μεταβαλλόταν πάντα γύρω από μια θέση ισορροπίας, ή άλλαζαν ριζικά, αλλά όχι σημαντικά, κατά τη διάρκεια φυσικών καταστροφών, είτε θετικά (εκρήξεις ηφαιστείων), είτε αρνητικά (καταποντισμοί μεγάλων ποσοτήτων οργανικών ενώσεων σε μεγάλα βάθη). Ύστερα από αρκετό καιρό αποκαταστάθηκε μια δυναμική ισορροπία συγκέντρωσης διοξειδίου στην οποία στηρίζεται το παρόν οικοσύστημα όπως το γνωρίζουμε και η οποία στηρίζεται, όπως και κάθε ισορροπία στη φύση, στην διατήρηση του κύκλου ζωής των στοιχείων που μετέχουν σε αυτή. Επιγραμματικά, παραβλέποντας τις φυσικές καταστροφές, το διοξείδιο του άνθρακα που παράγεται κατά την διεργασία της αναπνοής των οργανισμών και της οξείδωσης των οργανικών ουσιών, είτε φυσικής, είτε εξαναγκασμένης (καύση), ισούται με αυτό που καταναλώνεται από τους φυτικούς οργανισμούς κατά τη διεργασία της φωτοσύνθεσης. Το γεγονός αυτό είναι αληθές, αφού όλη η οργανική ύλη των αναπνεόντων οργανισμών (φυτών, ζώων) αλλά και όλη η οργανική ύλη που αποσυντίθεται ή καίγεται στο εσωτερικό της βιόσφαιρας, ενός κλειστού ως προς την ύλη συστήματος, παράγεται μόνο μέσα από τη φωτοσύνθεση, και συνεπώς καταναλώνοντας διοξείδιο του άνθρακα, και «μετακυλύεται» στους υπόλοιπους οργανισμούς μέσω της τροφικής αλυσίδας. Με τον τρόπο αυτό, το ισοζύγιο μάζας του διοξειδίου κλείνει, όχι ανά πάσα χρονική στιγμή, αλλά μέσα σε κάθε κύκλο της φύσης. Αυτό ακριβώς είναι και το νόημα της ταλαντευόμενης κόκκινης γραμμής της γραφικής παράστασης που αποτυπώνει την ραγδαία αύξηση των επιπέδων του διοξειδίου στις τελευταίες δεκαετίες.
Στην αύξηση αυτή πολλοί παράγοντες μπορεί να συντελούν. Αυτό είναι απόλυτα λογικό μέσα σε ένα πολυπαραγοντικό και μη διευκρινισμένο πλήρως οικοσύστημα όπως η βιόσφαιρά μας. Αυτό όμως που είναι απόλυτα σίγουρο είναι πως από την μαζικοποίηση της χρήσης του πετρελαίου και των υπόλοιπων ορυκτών καυσίμων στις διαδικασίες παραγωγής ενέργειας, είτε κεντρικά, είτε τοπικά, ο άνθρωπος διατάραξε το ισοζύγιο μάζας του στοιχείου του άνθρακα στη βιόσφαιρα. Ο κύκλος του στοιχείου έπαψε να κλείνει ανά ετήσια βάση και το δυναμικό πλέον ισοζύγιο που περιγράφεται σχηματικά από την προσθήκη των ορυκτών καυσίμων στον κύκλο της σύγχρονης πραγματικότητας παρουσιάζει έναν ρυθμό συσσώρευσης ο οποίος οδηγεί στην αύξηση της συγκέντρωσης του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, αφού πλέον οδηγούνται προς καύση και ουσίες οι οποίες δεν συμμετέχουν στον παροντικό κύκλο ζωής της βιόσφαιρας. Αυτό συμβαίνει γιατί ενώ ο προαναφερθείς κύκλος έκλεινε σε ετήσια βάση, αυτό που δεν φαίνεται στο σχήμα του σύγχρονου κύκλου του άνθρακα είναι πως για να «κλείσει» αυτός, απαιτούνται δισεκατομμύρια χρόνια και πως ο ρυθμός συσσώρευσης που δημιουργείται λόγω της καύσης των ορυκτών καυσίμων ουσιαστικά «κλείνει» τον κύκλο που επιστρέφει τη βιόσφαιρα σε καταστάσεις προ εκατομμυρίων αιώνων, προ της αποκατάστασης της ισορροπίας που επέτρεψε την εγκυμόνηση της «παρούσας ζωής» στον πλανήτη.
Αφήνοντας κατά μέρος όμως τη συγκέντρωση του μορίου στην ατμόσφαιρα, ας επικεντρωθούμε στα αποτελέσματα στους ωκεανούς. Οι χαμηλού ρυθμού μεταβολές της συγκέντρωσης του διοξειδίου κατά το σύνολο της γνωστής ιστορίας του κόσμου μας οδηγούσαν σε χαμηλού ρυθμού μεταβολές του pH των θαλασσών μας, με αποτέλεσμα αυτές να μπορούν να «απορροφηθούν» από τη φύση και οι οργανισμοί των θαλασσών να προσαρμόζονται ομαλά. Η προσαρμογή αυτή ήταν αποτέλεσμα αυτών ακριβώς των χαμηλών ρυθμών μεταβολής. Σήμερα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η κλίση της ευθείας που παρουσιάζει το διάγραμμα αύξησης του διοξειδίου του άνθρακα είναι υπερβολικά μεγάλη, καταγράφοντας ουσιαστικά τη ραγδαία αύξηση του διοξειδίου στην ατμόσφαιρα. Όντως διακυμάνσεις της συγκέντρωσης υπήρχαν πάντα, αλλά μια τέτοια κλίση οπτικοποιείται μόνο αν τυπωθούν μερικές χιλιετίες στο διάγραμμα, όχι μόνο ένας αιώνας όπως φαίνεται στην γραφική παράσταση που αποτυπώνει τον τελευταίο αιώνα ιστορίας της γης.
Ο έντονος αυτός ρυθμός αύξησης οδηγεί σε γρήγορη αύξηση του pH των θαλασσών μας, με ταχύτητες τις οποίες η φύση δεν μπορεί να ακολουθήσει και να προσαρμοστεί. Επιπλέον, σε περίπτωση που η όξυνση των νερών περάσει ένα μέγιστο όριο, η θαλάσσια ζωή θα αρχίσει να καταρρέει. Ξεκινώντας από τους κοραλλιογενείς υφάλους που δεν θα μπορούν να χτίσουν το σκελετό τους, αφού το υψηλό pH δε θα επιτρέπει την χρήση των αλάτων τους ως δομικό υλικό. Στη συνέχεια περνώντας στο φυτοπλαγκτό, το οποίο αποδεικνύεται υπερευαίσθητο και ευπαθές στην οξύτητα του υδατικού του περιβάλλοντος. Άμεση συνέπεια θα είναι ο περιορισμός τροφής των θαλασσίων οργανισμών και ο περιορισμός της παραγωγής οξυγόνου. Μετά τη διατάραξη της ισορροπίας, η απομάκρυνσή μας από την βιώσιμη κατάσταση θα συντελείται με γεωμετρικά αυξανόμενους ρυθμούς. Οι ωκεανοί θα πεθάνουν και η στεριά θ’ ακολουθήσει. Συνέβη και παλιότερα, πριν από εκατομμύρια χρόνια, όταν η ζωή στην θάλασσα καταστράφηκε σχεδόν ολοσχερώς και στην συνέχεια ακολούθησε ένας επίσης «ολοκληρωτικός» αφανισμός, σε ποσοστό πάνω από 90%, της ζωής στην ξηρά.
Οι καταστροφές αυτές δεν θα συμβούν βέβαια αύριο. Πιθανότατα ούτε σε εκατό ή χίλια χρόνια, παρότι η διαβίωση στο πλανήτη θα συνεχίσει να δυσκολεύει και είναι άγνωστο πότε θα γίνει «αβίωτη» - αυτό μπορεί να συμβεί πολύ σύντομα. Αλλά κάποια στιγμή θα συμβούν με μαθηματική ακρίβεια. Όπως ακριβώς η Μεσόγειος θα ξαναγίνει έρημος όταν κλείσει το στενό του γιβλαρτάρ λόγω κίνησης των πλακών και θα ξαναγίνει θάλασσα όταν θα κατακρημνιστεί εκ νέου αυτή η φραγή. Όπως έχει ξαναγίνει πολλές φορές στο παρελθόν. Ακριβώς έτσι είναι: Η τόσο «σταθερή παράμετρος αναφοράς» της ιστορίας του ανθρώπινου γένους που έθρεψε και άνδρωσε τον σημερινό πολιτισμό, η μεσόγειος θάλασσα, στην πραγματικότητα είναι μια εντελώς ασταθής και υπερευαίσθητη λεκάνη ύδατος. Και το να τοποθετεί ο άνθρωπος εαυτόν σε θέση θεού που νομίζει πως μπορεί να ορίσει το φυσικό περιβάλλον, με την έκταση και την ισχύ που στην ουσία αυτό διαθέτει, δεν αποτελεί τίποτε παραπάνω από αλαζονεία.
Πριν καταλήξουμε λοιπόν στο συμπέρασμα της κλιματικής αλλαγής, ας συμφωνήσουμε τουλάχιστον να ελαττώσουμε τους ρυθμούς μας. Διότι οι υπέρμετροι ρυθμοί της σύγχρονης πραγματικότητας είναι αυτοί που στην ουσία οδηγούν τη φύση σε ραγδαία απώλεια της ισορροπίας της. Εμείς οι άνθρωποι το ονομάζουμε «αντίδραση» και εκνευριζόμαστε που «η φύση αντιδρά», αλλά στην ουσία δεν είναι αντίδραση. Είναι απλά η κίνηση όλων των υπόλοιπων παραμέτρων του φυσικού συστήματος, πέραν όσων επηρεάζουμε ηθελημένα, προς αποκατάσταση μιας νέας θερμοδυναμικής ισορροπίας που με τις πράξεις μας επιβάλλουμε, κίνηση όμως η οποία δεν μας «αρέσει» γιατί μετατρέπει το περιβάλλον μας σε μη-βιώσιμο.
Θα φτάσει ποτέ ο άνθρωπος στ’ άστρα; Υπάρχουν άλλοι πολιτισμοί; Γιατί δεν έχουμε έρθει σε επαφή με αυτούς έως τώρα;
Μία από τις βασικότερες «ατέλειες» του ανθρώπινου μυαλού είναι η «αδυναμία» να σκεφτεί συνολικά και πολυπαραμετρικά και να κατανοήσει τις μεταβολές και τη σημασία τους σε βάθος χρόνου. Και αυτό γιατί ο άνθρωπος είναι στην ουσία «περιορισμένος» στη σημερινή του φαινόμενη πραγματικότητα. Κρίνει με βάση αυτό που βλέπει και όχι με βάση τους μηχανισμούς που οδήγησαν στην εμφάνισή αυτού, θεωρώντας αυτό που βλέπει ως μια δεδομένη «σταθερά» και αρνούμενος να κατανοήσει πως στην ουσία αυτή η «πραγματικότητα» δεν είναι διόλου σταθερή αλλά αντιθέτως είναι μια ευαίσθητη ισορροπία στηριζόμενη πάνω σε έναν πολύ μεγάλο αριθμό αλληλεξαρτώμενων παραμέτρων. Η ζωή του ανθρώπου είναι πολύ μικρή για να μπορέσει να το κατανοήσει χωρίς να καταβάλει πολύ μεγάλο κόπο.
Η απάντηση στο ερώτημα «αν θα φτάσει ο άνθρωπος στα άστρα» είναι απλή. Ναι, αν δεν καταστραφεί πρώτα από την υιοθέτηση των υψηλών ρυθμών «ανάπτυξης» της σημερινής πραγματικότητας. Γιατί όσο μεγαλύτερη η ταχύτητα, τόσο μεγαλύτερη η αστάθεια, τόσο μεγαλύτερο και το ρίσκο. Υπάρχουν άλλοι πολιτισμοί; Η ερώτηση αυτή αλήθεια αναφέρεται στο σήμερα; Γιατί το σύμπαν είναι πολύ παλιότερο απ’ τον ανθρώπινο πολιτισμό. Και αν και η πιθανότητα ύπαρξης ζωής αλλού είναι μεγάλη, η πιθανότητα ύπαρξης πολιτισμού επίσης υπάρχει αλλά περιορίζεται από την πιθανότητα αυτοκαταστροφής του πολιτισμού αυτού λόγω του μοντέλου ανάπτυξής του. Συνεπώς για να συναντήσουμε έναν άλλο πολιτισμό, αυτός ή εμείς, θα πρέπει να έχουμε καταφέρει ν’ αναπτυχθούμε τόσο που να μπορέσουμε να πάμε στ’ άστρα χωρίς να έχουμε καταστραφεί στην πορεία μας προς αυτά. Και μέσα σε όλα καλό θα ήταν να θυμόμαστε πως ένας πολιτισμός δεν είναι απαραίτητο πως θα έχει υιοθετήσει τις ίδιες ηθικές αξίες και τα ίδια διαχειριστικά σχήματα όπως ο δικός μας. Γιατί πολύ φοβούμαι πως οι άνθρωποι θεωρούν πολιτισμό κάποιον ο οποίος θα έχει χαρακτηριστικά παρόμοια με του δικού τους.
Μέχρι να φτάσουμε ως τ’ άστρα πάντως καλό θα ήταν να ελαττώσουμε τους ρυθμούς μας. Η φύση - εμείς οι ίδιοι - δεν μπορεί να τους αντέξει και ανεξάρτητα με τις αιτίες (ανθρωπογενείς ή μη) που οδηγούν στην κατάρρευση της ισορροπίας της βιόσφαιρας, καλό θα ήταν οι πράξεις μας να οδηγούν προς την προστασία της τόσο πολύτιμης και ευαίσθητης αυτής ισορροπίας. Αν θέλουμε κάποτε να φτάσουμε στ’ άστρα. Οι γνώσεις υπάρχουν. Η ωριμότητα είναι μάλλον αυτό που λείπει.

Βιολογικά τρόφιμα: η μεγάλη οικονομική και οικολογική απάτη

Υπάρχει μια αρχή: η δράση φέρνει αντίδραση. Αυτή η αρχή δεν καταπατήθηκε ποτέ, ούτε πρόκειται να καταπατηθεί. Η φύση πάντα θα αντιδρά, όσο και αν πιστεύουμε, ή μας πείσουν, πως είμαστε «μικροί θεοί» και μπορούμε να την νικήσουμε ή να την ξεγελάσουμε.

Αρχικά ο άνθρωπος καλλιέργησε φυτά. Σιγά-σιγά, λόγω των ομογενών καλλιεργειών και της εντατικοποίησης, άρχισαν να πληθαίνουν «οι εχθροί της καλλιέργειας». Οι σημαντικότεροι αυτοί εχθροί είναι τα έντομα, οι νηματώδεις, τα πτηνά και τα θηλαστικά. Οι ασθένειες περιλαμβάνουν τις ιώσεις, τα βακτήρια και τους μύκητες. Τα ζιζάνια επίσης ανταγωνίζονται τα φυτά για το φως, το νερό και τα ανόργανα θρεπτικά συστατικά. Όλα αυτά έχουν σαν αποτέλεσμα τη μείωση της σοδειάς και τη μείωση της ποιότητας παραγωγής εάν δεν ελεγχθούν σωστά. Έτσι ο άνθρωπος ανακάλυψε τα φυτοφάρμακα με στόχο την παραμονή στις εντατικές μονοκαλλιέργειες. Η φύση αντέδρασε. Οι «εχθροί» έγιναν πιο ανθεκτικοί, πιο επιθετικοί. Σήμερα ανακαλύψαμε πως τα φυτοφάρμακα μας βλάπτουν. Εμφανίστηκαν λοιπόν ξαφνικά οι «βιολογικές» καλλιέργειες. Μόδα της εποχής, μέθοδος αύξησης της τιμής.

Σήμερα προβάλλονται δύο τρόποι «βιολογικής» καλλιέργειας. Ο πρώτος είναι η μετάλλαξη. Άμεσες επεμβάσεις δημιουργίας ανθεκτικών στελεχών. Άμεσες επεμβάσεις στον ξενιστή (γενετικές βελτιώσεις), άμεσες επεμβάσεις στο παράσιτο μέσω της αύξησης των φυσικών εχθρών του, χρήση ειδικών ουσιών (όπως οι φερομόνες) που ελέγχουν τα ενδεχομένως επιβλαβή έντομα. Άλλωστε το παράδειγμα είναι παλιό. Το καλαμπόκι που τρώμε σήμερα μετάλλαξη είναι. Απλά είναι μια φυσική μετάλλαξη που κάποτε, πριν από πολλούς αιώνες, οι άνθρωποι έκαναν με εντελώς φυσικό τρόπο, παντρεύοντας ποικιλίες από τα ανθεκτικότερα στελέχη. Τότε όμως ήταν φυσικός ο τρόπος. Το αποτέλεσμα «προϋπήρχε γραμμένο» στην φύση, απλά τότε «έπαιξαν» με τις πιθανότητες εμφάνισής του. Σήμερα είναι εργαστηριακός, παίζουν με το DNA. Οι μεταλλάξεις αυτές δεν μπορούν να ελεγχθούν γρήγορα και εύκολα όσο αφορά στις πιθανές επιπτώσεις στην τροφική αλυσίδα. Και ακόμα παραπέρα, ο κάθε «εργαστηριακός» έλεγχος δεν μπορεί να προβλέψει κάθε πιθανό αποτέλεσμα που μπορεί να ανακύψει σε ένα τόσο πολύπαραγοντικό σύστημα όπως το συνολικό οικοσύστημα, κατά την εφαρμογή και διάδοση των μεταλλάξεων σε αυτό. Μόλις φύγει από το ελεγχόμενο περιβάλλον κανείς δεν ξέρει που μπορεί να οδηγήσει αλυσιδωτά. Κανείς δεν ξέρει πόσο θα έχουμε μετανιώσει σε 100, ακόμα και σε 50 ίσως χρόνια. Και το πρόβλημα δεν σταματά εδώ. Η μετάλλαξη είναι δράση. Η φύση θα αντιδράσει. Είναι δεδομένο. Είναι απαράβατη αρχή. Και οι «εχθροί» θα γίνουν πιο ανθεκτικοί, θα συμπεριλάβουν και την μετάλλαξη στους μηχανισμούς τους. Και τότε τα πράγματα θα είναι χειρότερα. Άλλωστε μια αρχή λέει πως οι μεταλλάξεις δεν πρέπει να ξεφεύγουν από το εργαστήριο. Εμείς πως τις απελευθερώνουμε και τις επιβάλλουμε σε μακροκλίμακα;

Ο δεύτερος είναι αυτός που ακούμε περισσότερο. Απλά «υποτίθεται» πως οι γεωργοί συμβιβάζονται σε μια καλλιέργεια δίχως φυτοφάρμακα. «Υποτίθεται» πως έχουν μικρότερη παραγωγή, λόγω της μη-χρήσης χημικών αλλά και βιολογικών παραγόντων, τα φυτά τους πεθαίνουν πιο εύκολα, έχουν απώλειες παραγωγής, εξ’ ου και οι αυξημένες τιμές. Πρόκειται δηλαδή για «φυσική καλλιέργεια», βαφτισμένη ως βιολογική. Είναι όμως έτσι; Αν λάβουμε υπ’ όψη μας πως πλέον οι «ανταγωνιστές» είναι ανθεκτικοί και επιθετικοί, πως κάθε χρονιά απαιτούνταν αύξηση των χημικών για να μπορέσουν να διατηρήσουν την παραγωγή, θα αντιληφθούμε πως είναι εντελώς παράλογο και αδύνατο σήμερα να μπορούμε να καλλιεργήσουμε χωρίς χημικά, ή χωρίς βιολογικές παρεμβάσεις, τουλάχιστον στους ξενιστές και όχι μόνο σε αυτούς. Στο σημείο που βρισκόμαστε δεν θα είχαμε (όπως υποστηρίζεται) μια απλή απώλεια της τάξης του 10%, που καλείται να καλύψει η αύξηση της τιμής. Θα είχαμε απώλειες της τάξης του 80 με 90%, θα είχαμε πείνα. Είναι αδύνατη σε μακροσκοπική κλίμακα η ύπαρξη της «βιολογικής» καλλιέργειας αυτού του 2ρου τύπου. Είναι απλά ένα μεγάλο ψέμα.

Πως γίνεται αυτό; Αφού καλλιεργούν σύμφωνα με κάποιο ΙSO, ελέγχονται με βάση αυτό και έτσι λαμβάνουν την σφραγίδα της βιολογικής καλλιέργειας. Έτοιμη η απάντηση των στηρικτών. Και φυσικά λογική για όσους δεν έχουν κατανοήσει πως το ISO έχει δημιουργηθεί, εξ ορισμού και στόχων του, όχι για να εξασφαλίζει τον καταναλωτή αλλά τον παραγωγό. Η σφραγίδα ΙSO σημαίνει πως κατά τον δειγματοληπτικό έλεγχο που έγινε, η καλλιέργεια βρέθηκε να πληροί τις προϋποθέσεις. Αυτό φυσικά δεν εγγυάται τίποτε για το σύνολο του χώρου και του χρόνου της καλλιέργειας και παραγωγής. Ειδικά όταν οι έλεγχοι είναι αναμενόμενοι σε δεδομένες χρονικές περιόδους (μόνο τότε έχουν και νόημα). Ούτε φυσικά εγγυάται την μη-χρήση γεννετικών τροποποιήσεων στους ξενιστές, την μη-χρήση ουσιών κοκ. Συνήθης τακτική; Κανονική καλλιέργεια με φυτοφάρμακα, η χρήση των οποίων σταματά το δεδομένο μήνα που θα περάσει ο έλεγχος. Άσε που αν κατά τύχη βρεθούν ίχνη φυτοφαρμάκων, «αυτά ήρθαν από το χωράφι του διπλανού». Μιλάμε για φύση, αν εμείς θέλουμε να τραβάμε γραμμές για όρια, η φύση απλά αδιαφορεί και μεταφέρει ότι θέλει από την μια πλευρά στην άλλη. Οπότε κανείς δεν μπορεί να ακυρώσει αυτή την δικαιολογία. Έτσι λοιπόν υπάρχει για την δεδομένη χρονική περίοδο η απώλεια της τάξης του 10%, η σφραγίδα λαμβάνεται και στην συνέχεια τα φυτοφάρμακα επιστρέφουν για να σώσουν το υπόλοιπο της καλλιέργειας που θα έρθει στο πιάτο μας βαφτισμένη ως βιολογική, αλλά δίχως καμία διαφορά από τις κλασικές συμβατικές. Γιατί; Γιατί πολύ απλά στις μέρες μας είναι αδύνατη η καλλιέργεια σε μακροκλίμακα, χωρίς φυτοφάρμακα. Στον κήπο του καθενός με 10 ντοματούλες, 5 λαχανάκια (πολυκαλλιέργεια) και καλύτερο έλεγχο είναι εφικτή, αλλά αν πιστεύουμε πως το αγορασμένο τρόφιμο μπορεί να είναι καλλιεργημένο χωρίς βιολογικές επεμβάσεις ή χωρίς φυτοφάρμακα, πλανόμαστε πλάνη οικτρά. Δεν διαθέτουμε πλέον δυστυχώς αυτή την δυνατότητα. Και το κύκλωμα προώθησης αυξάνει τις τιμές κοροϊδεύοντας μας.

Αντί όλων αυτών φυσικά θα μπορούσαμε να βασιστούμε σε σωστές καλλιεργητικές μεθόδους όπως: πολυκαλλιέργεια, επιλογή ποικιλίας, αμειψισπορές, καλλιέργεια του εδάφους, κλάδεμα κ.λπ. Παραδείγματος χάριν δεν είναι ποτέ ορθή η πρακτική μια καλλιέργεια πατάτας να ακολουθείται από μια άλλη καλλιέργεια πατάτας, που θα έχει σαν αποτέλεσμα τη μεταφορά ή τη διάδοση των παρασίτων, όπως η σήψη, η μαύρη ψώρα, οι νηματώδείς ή οι αγρότες (κάμπιες). Και όμως, αυτή η λανθασμένη πρακτική ακολουθείται κατά κόρον. Ταυτόχρονα, οι μονοκαλλιέργειες που εφαρμόζονται σήμερα, χάριν εντατικοποίησης και ταχύτητας, είναι κατά κανόνα ευάλωτες στις ασθένειες. Οι εκτεθειμένοι αγροί και οι υψηλές συγκεντρώσεις ενός καλλιεργούμενου είδους ανοίγουν το δρόμο για τις μολύνσεις από εχθρούς παρέχοντας τους συγκεντρωμένες πηγές και ομοιόμορφες φυσικές συνθήκες που ενθαρρύνουν τις παρασιτικές προσβολές. Η αφθονία και η αποτελεσματικότητα των αρπακτικών μειώνονται διότι αυτά τα απλοποιημένα περιβάλλοντα παρέχουν ανεπαρκείς εναλλακτικές πηγές τροφής, καταλυμάτων, τόπων αναπαραγωγής και άλλων περιβαλλοντικών παραγόντων. Σαν αποτέλεσμα, οι πληθυσμοί ειδικευμένων εχθρών αποκτούν οικονομικά ασύμφορα επίπεδα. Απαραίτητη λοιπόν στρατηγική για τη μείωση των απωλειών από τις φυτικές ασθένειες και τους νηματώδεις κρίνεται η αύξηση των ειδών ή/και της γενετικής ποικιλομορφίας των καλλιεργειών. Η συνκαλλιέργεια φυτών, μη ξενιστών, στις πολυκαλλιέργειες μπορεί να μειώσει σημαντικά το ρυθμό εξάπλωσης των ιώσεων στον αγρό.

Υπάρχουν λοιπόν λύσεις που επιτρέπουν την ανάπτυξη και προστασία καλλιεργειών με φυσικές μεθόδους. Οι λύσεις αυτές όμως προϋποθέτουν άρση της εντατικοποίησης και κυρίως της μαζικότητας της παραγωγής. Τίποτε από αυτά δεν συνεπάγεται αύξηση τιμής. Αντίθετα, οι λύσεις αυτές αντιτίθενται στην δημιουργία μονοπωλιακών πρακτικών και επιβάλλουν στο σύστημα επεξεργαστών και μεταπρατών να προμηθεύονται ταυτόχρονα, πολλά, από πολλούς, δυσκολεύοντας έτσι τα «παιγνίδια ελέγχου» και τους εκβιασμούς. Οι λύσεις αυτές είναι επιβεβλημένες, ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι επιπτώσεις στο περιβάλλον. Όλα όμως εξαρτώνται από τους στόχους μας: Ποιότητα ζωής ή οικονομική μεγιστοποίηση; Η δεύτερη φυσικά αναφέρεται πάντα σε όσους συμμετέχουν στην αλυσίδα παροχής, όχι στο σύνολο, ούτε στους παραγωγούς, ως νοοτροπία όμως αφορά όλους μας και ξεκινά απ’ όλους μας. Τα δύο αυτά όχι απλά δεν συμβαδίζουν αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις έρχονται σε αντίθεση. Πάντως ενώ τα βιολογικά τρόφιμα αποτελούν μια πολύ μεγάλη οικονομική και οικολογική απάτη εις βάρος των καταναλωτών και της φύσης, η πολυκαλλιέργεια σε συνδυασμό με ορθές πρακτικές καλλιέργειας και λελογισμένη χρήση φυτοφαρμάκων μπορεί να βελτιώσει πολύ και την ποιότητα του περιβάλλοντός μας αλλά και την ποιότητα της τροφής μας.

Καλό λοιπόν θα ήταν να αντιδράσει ο καταναλωτής, πριν αντιδράσει η φύση. Την επόμενη φορά πάντως που θα φας κάποιο βιολογικό λαχανικό, σκέψου τι μπορεί να τρως. Αυτό που σου λένε πάντως πως τρως, δεν υφίσταται.

Η πείνα τρέφει το μυαλό!

Ο νευροβιολόγος Tamas Horvath του ΠανεπιστημίουYale στις ΗΠΑ απέδειξε πως η ορμόνη γρελίνη, που εκκρίνεται όταν ο οργανισμός μας αισθάνεται πείνα, συμβάλει στη δημιουργία νέων συνάψεων στον ιππόκαμπο το εγκεφαλικό κέντρο στο οποίο εδράζεται η μνήμη και η ικανότητα εκμάθησης.

Παραγωγή ενέργειας από γεωργικά παραπροϊόντα.

Η έρευνα αποσκοπεί στην ανάπτυξη καινοτόμου μεθοδολογίας για την αξιοποίηση γεωργικών προϊόντων και παραπροϊόντων στις Περιφέρειες Βορείου Αιγαίου, Κρήτης και Κύπρου. Απώτερος στόχος της είναι ο περιορισμός της ενεργειακής εξάρτησης των νησιών, αλλά και των ηπειρωτικών περιοχών, στις οποίες είναι δυνατή η παραγωγή βιοκαυσίμων ή/και η αξιοποίηση γεωργικών παραπροϊόντων, με τη χρήση τοπικών πόρων. Η βιομάζα είναι δυνατόν να μετατραπεί σε στερεά καύσιμη ύλη με υψηλή θερμογόνο δύναμη, απαλλαγμένη από ουσίες που αφήνουν υπολείμματα κατά την καύση, και η οποία στη συνέχεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ηλεκτροπαραγωγή.
Συγκεκριμένα αρχικά προτείνεται η διερεύνηση δυνατοτήτων παραγωγής βιοκαυσίμων με την αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και ο προσδιορισμός των διαθέσιμων ποσοτήτων γεωργικών παραπροϊόντων. Θα ακολουθήσει η εξέταση των χαρακτηριστικών της βιομάζας (ιδιότητες, θερμογόνος δύναμη κτλ). Στο επόμενο στάδιο θα διερευνηθεί η δυνατότητα χρήσης της αρχικά κατεργασμένης βιομάζας, καθώς και η δυνατότητα παραγωγής υψηλότερης θερμογόνου δύναμης στερεού καυσίμου (η δυνατότητα ενεργειακής αναβάθμισης του καυσίμου) και θα εξεταστούν οι ιδιότητες του προϊόντος. Θα μελετηθεί στη συνέχεια η δυνατότητα χρήσης του παραγόμενου καυσίμου σε ηλεκτροπαραγωγικές μονάδες, ώστε να ελεγχθεί η βιωσιμότητα της προτεινόμενης διεργασίας. Ταυτόχρονα, θα διερευνηθεί η δυνατότητα πλήρους ενεργειακής αυτονόμησης των ηλεκτροπαραγωγικών μονάδων, μέσω της χρήσης του παραγόμενου καυσίμου ή και των πρώτων υλών (ακατέργαστη βιομάζα) για την κάλυψη ενεργειακών αναγκών. Τέλος θα διερευνηθεί η δυνατότητα διανομής του καυσίμου για οικιακή και ατομική χρήση, είτε με την μορφή υγρού, είτε με την μορφή αέριου καυσίμου.
Ακόμη προτείνεται η διερεύνηση της δυνατότητας εκμετάλλευσης των απαερίων για την παραγωγή ελαφρών υδρογονανθράκων.

Θα διερευνηθεί η συμβολή στην αειφορία των περιοχών έρευνας από την αξιοποίηση των παραπροϊόντων της γεωργίας και την εισαγωγή στην καλλιέργεια ενεργειακών φυτών. Η ανάλυση θα καλύπτει τις κοινωνικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές, συνιστώσες στις περιοχές αυτές, και θα στοχεύσει στην αξιολόγηση του οικονομικού, κοινωνικού και περιβαλλοντικού κόστους/οφέλους, προκειμένου η προσέγγιση να είναι ολοκληρωμένη (συστηματική προσέγγιση). Ως εκ τούτου η μελέτη σκοπιμότητας που θα εκπονηθεί στις τρεις υπό έρευνα περιοχές θα αναφέρεται στους τρεις πυλώνες (κοινωνία, περιβάλλον και οικονομία) της αειφορίας.

Η βιομάζα σχηματίζεται από τη φωτοσυνθετική μετατροπή της ηλιακής ενέργειας και αφθονεί στον πλανήτη μας. Το τεράστιο αυτό ενεργειακό δυναμικό παραμένει κατά το μεγαλύτερο μέρος ανεκμετάλλευτο. Η βιομάζα αποτελεί τη μετασχηματισμένη από τα φυτά, μέσω φωτοσύνθεσης, ηλιακή ενέργεια. Οι βασικές πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται κατά τη μετατροπή της φωτεινής σε χημική ενέργεια είναι το νερό και ο άνθρακας που είναι άφθονα στη φύση.
Βασικό πλεονέκτημα της βιομάζας είναι ότι μπορεί να αποδώσει την αποθηκευμένη χημική ενέργεια και επειδή παράγεται διαρκώς αποτελεί μια ανεξάντλητη πηγή ενέργειας. Η αξιοποίησή της γίνεται με τη μετατροπή της σε μια μεγάλη ποικιλία προϊόντων, με διάφορες μεθόδους ακόμη και με τη χρήση σχετικά απλής τεχνολογίας. Επίσης, θεωρείται πολύ σημαντικό το γεγονός ότι κατά την παραγωγή και τη μετατροπή της είναι «ουδέτερη», δηλαδή δεν δημιουργούνται οικολογικά και περιβαλλοντικά προβλήματα.
Μια άλλη σημαντική ιδιομορφία της βιομάζας είναι ότι σε πολλές περιπτώσεις αποτελεί παραπροϊόν ή απόβλητο, της εν γένει δραστηριότητας του ανθρώπου και η αντιμετώπισή της ως ενεργειακού πόρου εντάσσεται σε ένα ευρύτερο και από πολλές πλευρές σημαντικότερο πεδίο, αυτό της προστασίας του περιβάλλοντος. Αν και η ακατέργαστη βιομάζα έχει ενεργειακό περιεχόμενο σημαντικά χαμηλότερο από αυτό του πετρελαίου, πρέπει να ληφθεί υπ’ όψη το γεγονός ότι υπάρχουν σήμερα παγκοσμίως τεράστια αποθέματα διαθέσιμα σε όλη την επιφάνεια του πλανήτη.

Τα οικονομικά οφέλη της ανωτέρω έρευνας είναι αμφισβητούμενα. Στην πράξη τα συμφέροντα της βιομηχανίας πετρελαίου θίγονται άμεσα, ενώ θίγεται και η συγκεντρωτικότητα των μεγάλων βιομηχανιών, λόγω αποκέντρωσης της παραγωγής και ενεργειακής αυτονόμησης των περιοχών.

Τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη που διαφαίνονται είναι η αυτονόμηση των περιοχών σε ενέργεια, σταθερού κόστους και ποιότητας. Η συγκράτηση του πληθυσμού στην ύπαιθρο, λόγω της ανάπτυξης τοπικών βιώσιμων και απαραίτητων βιομηχανιών και κατά συνέπεια της δημιουργίας νέων, σταθερών θέσεων εργασίας. Η ελάττωση των μετακινήσεων καυσίμων από περιοχή σε περιοχή, με αποτέλεσμα την ελάττωση του κόστους μεταφοράς αλλά και του φόρου αίματος στην άσφαλτο. Η απεξάρτηση των περιοχών από τα «παιγνίδια πολέμου και πλούτου». Τα τρία πρώτα αποτελούν ουσιαστική βελτίωση της ποιότητας ζωής και των οικονομικών της υπαίθρου, ενώ τα δύο τελευταία ηθικές αλλά και ουσιαστικές βελτιώσεις, αφού τελικά οδηγούν σε οικονομικό όφελος των περιοχών. Ταυτόχρονα, θα υπάρξει περιβαλλοντική βελτίωση με το σκεπτικό ότι δεν θα αποδεσμεύεται διοξείδιο που δεσμεύτηκε πριν αιώνες από την ατμόσφαιρα, αλλά θα αποδεσμεύεται το διοξείδιο που δεσμεύτηκε από τα φυτά την προηγούμενη περίοδο και το οποίο θα δεσμευτεί εκ νέου. Θα αποκατασταθεί δηλαδή ο κύκλος διοξειδίου του άνθρακα της φύσης. Επίσης θα βελτιωθεί η περιβαλλοντική ποιότητα στις εν λόγω περιοχές, αφού ένα πολύ μεγάλος μέρος των απορριμμάτων τους θα επαναχρησιμοποιηθεί και μάλιστα θα δώσει και οικονομικά οφέλη.

Τα οικονομικά οφέλη και η βελτίωση της αειφορίας που αναμένονται σε τοπικό κοινωνικό επίπεδο είναι σημαντικά. Ταυτόχρονα και σε ατομικό επίπεδο, αναμένεται κέρδος από τους επιχειρηματίες και από την πώληση της ενέργειας αλλά και από την πιθανότητα επίτευξης μεθόδου αυτονόμησης των μονάδων, αλλά και παραγωγής πρώτων υλών για την βαριά βιομηχανία (οι ελαφροί υδρογονάνθρακες μπορούν είτε με ολιγομερισμό να μετατραπούν σε βενζίνες, είτε να χρησιμοποιηθούν στην βιομηχανία πολυμερών).

Απομένει η εκτέλεση/ολοκλήρωση της έρευνας και η μελέτη βιωσιμότητας μιας τέτοιας βιομηχανίας. Οι προσδοκίες σε οικονομικό όφελος τοπικού επίπεδου είναι εξακριβωμένες, παρότι θίγονται τα συμφέροντα της βαριάς βιομηχανίας και αποκεντρώνεται ο πλούτος μεταφερόμενος σε πολλούς…

Αντιβιοτικά, σωτηρία ή καταστροφή της ανθρωπότητας;

Αφορμή γι’ αυτό το «άρθρο» στάθηκε η τελευταία ανακοίνωση της στατιστικής υπηρεσίας, που δίνει στους Έλληνες άλλη μια πανευρωπαϊκή πρωτιά! Την πρωτιά στην χρήση αντιβιοτικών. Συγκεκριμένα, στην χώρα μας, ανά έτος και ανά 1000 κατοίκους, συνταγογραφούνται 1503 αντιβιοτικά (παίρνουμε δηλαδή όλοι μας 1,5 φορά το χρόνο κατά μέσο όρο αντιβίωση!!!)! Δεύτερη σε θέση η Ισπανία με 1500, τρίτη η Ελβετία με 1352. Ακολουθούν οι λοιπές χώρες με συνταγογραφήσεις κάτω των 1000. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι χώρες που θεωρούμε ανεπτυγμένες και με σωστά συστήματα υγείας (Γερμανία, Αγγλία, Γαλλία) εμφανίζουν νούμερα της τάξης των 500 συνταγογραφήσεων ανά 1000 κατοίκους ανά έτος (περίπου ένας στους δύο κατοίκους παίρνει μία φορά το χρόνο αντιβίωση!)

Η φυσική επιλογή είναι ίσως η ισχυρότερη «δύναμη» που εμφανίζεται στην φύση. Η φύση αν ένα είδος της δεν είναι καταδικασμένο, ή δεν συμβεί κάποιο ακραίο κοσμογονικό γεγονός (μετατοπίσεις άξονα, μετεωρίτες κτλ.) φροντίζει ώστε όλα τα είδη της να επιβιώνουν. Δεν ξεχνά και δεν παρατά κανένα στην τύχη του. Ο μηχανισμός άμυνας των ειδών, ώστε να μην εξαφανιστούν, είναι η μετάλλαξη. Όσο κατώτερος βιολογικά είναι ένας οργανισμός, τόσο ευκολότερη είναι η μετάλλαξή του. Άλλωστε οι βιολογικά κατώτεροι οργανισμοί εμφανίζονται σε πληθώρα στην φύση και κινδυνεύουν περισσότερο από τους υπόλοιπους. Αντίθετα, όσο ανώτερος βιολογικά είναι ένας οργανισμός, τόσο δυσκολότερη είναι η μετάλλαξή του. Η φύση τον προικίζει με «εξελιγμένες» δυνατότητες, μέσω των οποίων μπορεί να εξασφαλίσει την επιβίωσή του. Η ίδια η φύση λοιπόν, για να μην «καταστραφούν» οι «εξελιγμένες» δυνατότητες που κατόρθωσε να δημιουργήσει σε ένα εξελιγμένο είδος, φροντίζει ώστε να μειώνονται οι πιθανότητες μετάλλαξης, ώστε να διασφαλισθεί η ποιότητα του είδους, αλλά και των μεταλλάξεων, αφού όσο πιο δύσκολα γίνεται η μετάλλαξη, τόσο δυσκολότερα θα εμφανισθεί μεταλλαγμένος, και θα πρέπει όντως η μετάλλαξη να ενισχύει τις ικανότητες του για να μπορέσει ο μεταλλαγμένος να επιβιώσει σε μια «κοινωνία εξελιγμένων ειδών».
Σε μια από τις χαμηλότερες βιολογικές βαθμίδες βρίσκονται οι μικροοργανισμοί που καλούμε ιούς. Φυσικά την υψηλότερη εξελικτική βαθμίδα αυτή την στιγμή την κατέχει ο άνθρωπος. Οι ιοί δεν επιζούν από μόνοι τους. Αποτελούν παρασιτικούς οργανισμούς, η επιβίωση των οποίων στηρίζεται στους ξενιστές τους, δηλαδή στα ανώτερα θηλαστικά και φυσικά τον άνθρωπο. Φυσικά, όπως και ο άνθρωπος, οι ιοί «προσπαθούν» να επιβιώσουν και να «διαδώσουν» το είδος τους. Κάθε τύπος ιού μπορεί να μολύνει συγκεκριμένο ξενιστή ή συνηθέστερα, συγκεκριμένους τύπους κυττάρων του ξενιστή. Η εξειδίκευση αυτή οφείλεται στην ικανότητα των ιών να αναγνωρίζουν συγκεκριμένους πρωτεϊνικούς υποδοχείς στην πλασματική μεμβράνη των κυττάρων του ξενιστή. Ειδικές πρωτεΐνες στο εξωτερικό περίβλημα του ιού δεσμεύονται στους υποδοχείς αυτούς, σαν «κλειδί με κλειδαριά». Μερικοί ιοί έχουν ξενιστές που ανήκουν σε διαφορετικά είδη, όπως ο ιός που προκαλεί λύσσα και μπορεί να προσβάλλει αρκετά είδη θηλαστικών, μεταξύ των οποίων τρωκτικά, σκυλιά και ανθρώπους. Άλλοι πάλι, είναι τόσο εξειδικευμένοι ώστε να αναγνωρίζουν και να προσβάλλουν συγκεκριμένους ιστούς ενός συγκεκριμένου ξενιστή, όπως ο ιός ΗΙV που προκαλεί AIDS, ο οποίος προσβάλλει μόνο τα Τ λεμφοκύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος του ανθρώπου, ή ο ιός της πολιομυελίτιδας που προσβάλει τα ανθρώπινα νευρικά κύτταρα.
Ο μηχανισμός αναπαραγωγής και διάδοσης του ιού στηρίζεται εξ’ ολοκλήρου στον ξενιστή του. Ο ιός αυτός καθαυτός δεν μπορεί να αναπαραχθεί. Το γενετικό υλικό του όμως εισέρχεται στα κύτταρα του ξενιστή, αναστέλλει όλες σχεδόν τις λειτουργίες τους και τα μετατρέπει σε ένα εργοστάσιο παραγωγής ιών. Έτσι, το κύτταρο καθίσταται άχρηστο στον οργανισμό, υποδουλώνεται στον ιό του και παράγει «νέους πολεμιστές» για λογαριασμό του. Εκταμιεύει και χρησιμοποιεί δε όλες τις πρώτες ύλες από τον ξενιστή (νουκλεοτίδια, αμινοξέα, ATP, t-RNA, ριβοσωμάτια, ένζυμα) και ό,τι άλλο χρειάζεται για να συνθέσει το δικό του γενετικό υλικό και τις δικές του πρωτεΐνες. Οι σχετικές πληροφορίες βρίσκονται στα γονίδια του ιού. Όταν πια, στο εσωτερικό του κυττάρου-ξενιστή, θα έχουν παραχθεί αρκετές εκατοντάδες ή χιλιάδες μόρια ιικών νουκλεϊκών οξέων και ιικών πρωτεϊνών, αυτά συναρμολογούνται αμέσως σε νέους ιούς, οι οποίοι βγαίνουν από το κύτταρο του ξενιστή, συχνά καταστρέφοντάς το, έτοιμοι να μολύνουν νέα κύτταρα με τον ίδιο τρόπο.
Είναι λοιπόν φανερό ότι οι ιοί δουλεύουν απευθείας με το γενετικό υλικό του ξενιστή τους. Εκεί ακριβώς οφείλεται και η ευκολία προσαρμογής τους σε νέες συνθήκες. Επειδή στο είδος των ιών δεν υπάρχουν «ασφαλιστικές δικλείδες» μετάλλαξης, είναι πολύ εύκολο να συμπεριλάβουν στην αλυσίδα τους κομμάτια γενετικού υλικού του ξενιστή τους, ή ακόμα και πιθανών «νέων ξενιστών» οι οποίοι θα γίνουν φορείς τους αλλά δεν θα νοσήσουν γιατί ακριβώς δεν επιτρέπουν την εξάπλωσή τους στο είδος. Στον συνεχή πόλεμο που γίνεται, κάποια στιγμή (ο χρόνος τρέχει πολύ γρήγορα για τους ιούς σε σχέση με τους ανθρώπους και ένας ανθρώπινος πόλεμος πολλών χρόνων μπορεί να συγκριθεί με πόλεμο ωρών για τους ιούς, συνεπώς το κάποια στιγμή μπορεί να σημαίνει τα επόμενα 10 λεπτά) ένας ιός καταφέρνει να συμπεριλάβει με αναδιάταξη του DNA του μια νέα πρωτεΐνη, ή άλλο δομικό χαρακτηριστικό του νέου ξενιστή του και να ξεκινήσει η επέλασή του στο νέο αυτό είδος. Αυτό είναι και το άγχος της ανθρωπότητας αυτή τη στιγμή για την γρίπη των πουλερικών.
Όταν το 1927 ο Φλέμινγκ παρατήρησε ότι μερικές καλλιέργειες ιών μούχλιασαν και ως συνέπεια σταμάτησε η εξάπλωση των ιών, θεωρήθηκε ότι ανακάλυψε την σωτηρία της ανθρωπότητας. Βρήκε το όπλο εναντίων των επιδημιών. Από τον μύκητα Penicillium notatum λοιπόν, απομονώθηκε η ουσία «πενικιλίνη» και άρχισε η μάχη της ανθρωπότητας κατά των ιών. Η πενικιλίνη έσωσε τη ζωή χιλιάδων στρατιωτών κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι ο ίδιος ο Φλέμινγκ είχε δει την αχίλλειο πτέρνα του αντιβιοτικού του από τα πρώτα κιόλας χρόνια, καθώς το 1946 σημείωνε ότι «η χορήγηση πενικιλίνης, ακόμη και σε μικρές δόσεις, οδηγούσε σε ανάπτυξη ανθεκτικότητας στους μικροοργανισμούς».
Η φύση πολεμάει, η φύση εκδικείται. Η φύση δεν επιτρέπει στον άνθρωπο να αφανίσει ένα είδος της. Δεν θα επιτρέψει λοιπόν ποτέ την εξαφάνιση των ιών. Κάθε φορά που χρησιμοποιείται ένα φάρμακο, ο ιός τον οποίο σκοτώνουμε, προσπαθεί να αμυνθεί. Ψάχνει μέσα στο γενετικό υλικό μας να βρει τρόπους να επιβιώσει, εμείς άλλωστε επιβιώνουμε από το φάρμακο, γιατί όχι και αυτός;
Κάθε χρόνο κυκλοφορεί ένα νέο αντιγριπικό εμβόλιο. Ο λόγος δεν είναι ότι το παλιό έπαψε να λειτουργεί. Ο λόγος είναι ότι λόγω της μάχης εναντίων των ιών, αυτοί ανέπτυξαν νέα στελέχη ικανά να επιβιώσουν στα μέχρι τώρα γνωστά φάρμακα. Κάθε Σεπτέμβρη λοιπόν βγαίνει νέο «συμπληρωματικό» εμβόλιο που περιέχει τα νέα αυτά στελέχη. Κατ’ αρχάς να διευκρινίσουμε ότι δεν απευθύνεται σε όλους. Απευθύνεται σε οργανισμούς που δυσκολεύονται να πολεμήσουν μόνοι τους. Όχι σε υγιείς και ισχυρούς οργανισμούς. Κατά δεύτερο λόγο, αυτό και μόνο αποτελεί απόδειξη ότι οι μικροοργανισμοί μας ξεπερνούν μέρα με την μέρα. Χρόνων έρευνας για την ανάπτυξη ενός νέου όπλου, μπορεί να αναιρεθεί μέσα σε λεπτά από τον μικρόκοσμο. Γιατί οι μικροοργανισμοί είναι πολλοί, επιτίθενται συστηματικά, δεν τους ενδιαφέρει να «αλλάξουν» αλλά μόνο να επιβιώσουν. Κάθε φορά λοιπόν που λαμβάνουμε ένα αντιβιοτικό, στην ουσία εκτός από το ότι προσπαθούμε να σκοτώσουμε έναν μικροοργανισμό (δεν σημαίνει ότι θα το πετύχουμε), εκθέτουμε το «όπλο» μας στην «κατασκοπία» του εχθρού. Διακινδυνεύουμε την αχρήστευσή του μέσα στον ίδιο μας τον οργανισμό. Οι επιστήμονες ήδη έχουν αρχίσει να αναρωτιούνται μέχρι πότε θα μπορούν να βρίσκουν νέα αντιβιοτικά. Ούτε ένας αιώνας δεν έχει περάσει από την ανακάλυψη της πενικιλίνης και πλέον η ανακάλυψη νέων αντιβιοτικών ουσιών γίνεται με πολύ βραδύτερους ρυθμούς. Αντιθέτως, η μετάλλαξη των ιών δεν επιβραδύνεται. Μάλιστα, αρκετές φορές επιταχύνεται! Ακόμα μεγαλύτερος είναι ο φόβος, κατά την διάρκεια μιας μετάλλαξης, ο ιός να καταστεί αδύνατο να νικηθεί με τα μέσα που διαθέτουμε αυτή τη στιγμή. Υπάρχει πάντα η πιθανότητα, μια μετάλλαξη που θα γίνει σήμερα, σε έναν μικροοργανισμό που πολεμάει ένα αντιβιοτικό, να είναι τέτοια που να οδηγήσει σε ραγδαία εξάπλωσή του, με ρυθμούς πολύ μεγαλύτερους από την ταχύτητα του ανθρώπου να διερευνήσει και να δημιουργήσει νέο αντιβιοτικό εναντίων του, με αποτέλεσμα και τον θάνατο του αρχικού ξενιστή, στον οποίο έγινε η μετάλλαξη αλλά και τον θάνατο ολόκληρης, ή του μεγαλύτερου μέρους της ανθρωπότητας. To αντιβιοτικό επιβάλλει στους μικροοργανισμούς να μεταλλαχθούν, κάτι που μπορεί να έκαναν πολύ πιο αργά αν τους πολεμούσαμε μόνο με τα αντισώματά μας.

Αν λαμβάνεις αντιβιοτικό ή άλλο σκεύασμα απλά σκέψου. Μπορεί στα επόμενα 5 λεπτά της ζωής σου να είσαι εσύ αυτός ο αρχικός ξενιστής που θα προξενήσει την μετάλλαξη. Ο θάνατός σου είναι σίγουρος. Ταυτόχρονα με τον θάνατο εκατομμυρίων. Ακόμα και αν δεν σε νοιάζει το δεύτερο, σίγουρα σε νοιάζει το πρώτο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα πάρεις αντιβίωση. Αυτό σημαίνει ότι καλό θα ήταν να πάρεις μόνο αν την χρειάζεσαι. Και η ευρωπαϊκή στατιστική υπηρεσία υποδεικνύει ότι στην Ελλάδα χορηγούνται τουλάχιστον οι 3πλάσιες από τις απαιτούμενες αντιβιώσεις. Και το τουλάχιστον σημαίνει ότι οι 500 που δίδονται στην Γερμανία, δεν είναι απαραιτήτως απαιτούμενες, αλλά κρίνονται σκόπιμες. Το σκόπιμο στατιστικό ποσοστό όμως δεν μπορεί να μεταβάλλεται πολύ από χώρα σε χώρα. Ο τριπλασιασμός του δε, είναι απαράδεκτος.

Αν είσαι γιατρός και χορηγείς αντιβίωση, το πράγμα είναι λίγο πιο δύσκολο. Εσύ πρέπει να δεσμευθείς περισσότερο από την ηθική και να αποφασίσεις αν σημασία έχει η τσέπη σου ή ο θάνατος της ανθρωπότητας. Γιατί εσύ δεν κινδυνεύεις άμεσα όπως ο άρρωστος που λαμβάνει την αντιβίωση που του χορήγησες. Κινδυνεύεις έμμεσα και αισθάνεσαι τον κίνδυνο πολύ μακριά. Όμως μπορείς να ζήσεις με τις τύψεις σου αν η υπογραφή σου στην συνταγή που έδωσες προκαλέσει μερικά εκατομμύρια θανάτους;

Αν είσαι άνθρωπος απλά… σκέψου σοβαρά ποιο είναι το καλό σου…

Περί ιών

Αξίζει να το διαβάσετε!

Τα σημαντικότερα επιστημονικά επιτεύγματα του 2005

Το αμερικάνικο περιοδικό "Science" δημοσιεύει στο τελευταίο τεύχος κάθε χρονιάς το σημαντικότερο επίτευγμα των τελευταίων 12 μηνών καθώς και εννέα ακόμα «αναπληρωματικές» εξελίξεις στο χώρο της επιστήμης. Αυτά παρουσιάζονται στον Γυάλινο Πύργο.

Αν ήταν βόλοι...

Η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας

Εκεί που οι τρεις «αρχαίες» ήπειροι ενώνονται, εκεί που συναντιούνται τα πνεύματα τριών αρχαίων πολιτισμών, μετά από τέσσερεις χιλιάδες χρόνια φαραωνικού πολιτισμού, μια ελληνική δυναστεία, η Πτολεμαϊκή, αποφάσισε και δημιούργησε τον «νέο ομφαλό της γης», τον ομφαλό της γνώσης. Εκεί χτίστηκε η μεγαλύτερη βιβλιοθήκη της αρχαιότητας, τον 3το πχ. αιώνα, μετατρέποντας την Αλεξάνδρεια σε μητρόπολη και πρωτεύουσα του εμπορικού και πνευματικού του κόσμου. Εκεί δημιουργήθηκε και το πρώτο και φημισμένο πανεπιστήμιο στο οποίο σπούδασαν οι μεγαλύτεροι φιλόσοφοι και επιστήμονες του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Ονόματα όπως ο Ευκλείδης, ο Ερατοσθένης και ο Αρχιμήδης ξεκίνησαν από την Αλεξάνδρεια για να εξαπλώσουν το μεγαλείο της γνώσης στον κόσμο.
Η πρωτοβουλία για την ίδρυση μιας οικουμενικής βιβλιοθήκης οφείλεται στον Μέγ’ Αλέξανδρο, αλλά πρωτίστως στον Αριστοτέλη ο οποίος του ενέπνευσε την ιδέα της συλλογής όλης της γραπτής και προφορικής παράδοσης σε μια οικουμενική βιβλιοθήκη. Το όραμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου ξεκίνησε να πραγματοποιείται από τον Πτολεμαίο τον Α’, στην Αλεξάνδρεια, όπου και ιδρύθηκε το μουσείο και η αλεξανδρινή βιβλιοθήκη. Έτσι άρχισε η συγκέντρωση του επιστημονικού και πολιτιστικού πλούτου, ο οποίος ήταν διασκορπισμένος σε πολλές μικρές συλλογές και βιβλιοθήκες. Η έναρξη της δημιουργίας της οικουμενικής βιβλιοθήκης έγινε όταν ο Δημήτριος ο Φαληρέας, μαθητής του Αριστοτέλη και σύμβουλος του Πτολεμαίου του Α’, εισηγήθηκε στον φαραώ την ίδρυση ενός μεγάλου ερευνητικού κέντρου με μια παγκόσμια βιβλιοθήκη, όπως ακριβώς την ονειρεύτηκε ο μεγάλος στρατηλάτης. Με τον τρόπο αυτό, ουσιαστικά εκπληρωνόταν το όνειρο και η φιλοσοφία του ίδιου του Αριστοτέλη.

Σύντομα έγινε φανερό ότι η πρόθεση των Πτολεμαίων δεν ήταν απλώς η καταγραφή και διατήρηση όλης της επιστημονικής και καλλιτεχνικής γνώσεως αλλά και η μεταβολή της ελληνικής γλώσσας σε παγκόσμια, καθώς οι σχέσεις και το εμπόριο των Ελλήνων με τους αυτόχθονες λαούς προϋπέθετε την γλωσσική επικοινωνία. Για το σκοπό αυτό αποφασίσθηκε και η ίδρυση μεγάλων πολιτιστικών κέντρων γύρω από την βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας και η μετάφραση των μεγάλων ιστορικών έργων των λαών της ανατολής στην ελληνική γλώσσα. Έτσι, η βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας περιείχε τρεις μεγάλες ενότητες βιβλίων: (i) ελληνική κλασική σκέψη και φιλοσοφικά έργα γύρω από αυτή, (ii) επιστολές, σημειωματάρια και ημερολόγια και (iii) ξένη λογοτεχνία σε πρωτότυπο κείμενο και μετάφραση στα ελληνικά.

Κατά τον Αριστέα, την εποχή του Πτολεμαίου του Β’ (283-247πΧ.) η Βιβλιοθήκη περιείχε 200.000 κυλίνδρους. Στα «Προλεγόμενα εις τον Αριστοφάνην» αναφέρεται ότι η Ανακτορική Βιβλιοθήκη περιείχε 400.000 συμμιγείς και 90.000 αμιγείς κυλίνδρους, ενώ ο Αμμιανός υποστήριζε ότι ο πλούτος της βιβλιοθήκης ανερχόταν σε 700.000 κυλίνδρους. Το μόνο σίγουρο είναι ότι την εποχή εκείνη, η βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας συγκέντρωνε εκατοντάδες χιλιάδες κυλίνδρους γνώσεως και μάλιστα, αξιολογώντας διάφορες πηγές, ίσως οι 700.000 κύλινδροι να αποτελούν υποεκτίμηση του πραγματικού επιστημονικού έργου της Βιβλιοθήκης!

Οι φαραώ επιστράτευσαν κάθε δυνατό μέσο για να αποκτήσουν όσο το δυνατόν περισσότερα βιβλία για την βιβλιοθήκη τους. Έτσι δανείζονταν έργα από τους ηγεμόνες και τις βιβλιοθήκες ανά τον τότε γνωστό κόσμο, τα αντέγραφαν και τα προσέθεταν στην συλλογή τους, επιστρέφοντας πολλές φορές το αντίγραφο και κρατώντας το πρωτότυπο! Έτσι, περί το 235 πΧ. κατέστη αναγκαίο να χτισθεί μια νέα θυγατρική βιβλιοθήκη για να στεγάσει τα συλλεγόμενα έγγραφα.

Η βιβλιοθήκη αυτή αποτέλεσε τον φάρο των γνώσεων της αρχαίας ανθρωπότητας και επί 6 αιώνες συνετέλεσε στην άνθιση των επιστημών. Οι περισσότεροι Έλληνες μαθηματικοί και φιλόσοφοι πέρασαν ένα μεγάλο μέρος της ζωής τους και συνέγραψαν μεγάλο μέρος του έργου τους στην Αλεξάνδρεια. Οι θεωρίες και διδασκαλίες του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, συνδιαζόμενες με το κριτικό αλεξανδρινό πνεύμα και την εμπειρική έρευνα ώθησαν τον Ευκλείδη, τον Αρχιμήδη, τον Ήρωνα, τον Ερατοσθένη, τον Στράβωνα καθώς και πολλούς άλλους Έλληνες επιστήμονες στην ανάπτυξη του επιστημονικού τους έργου. Οι θεωρίες της Ευκλείδειας γεωμετρίας, η θεωρία της άνωσης και του κοχλία, οι θεωρίες της Στερεομετρίας καθώς και η άποψη του ηλιοκεντρικού συστήματος θεμελιώθηκαν εκεί, στην ελληνική πλέον Αλεξάνδρεια του 2ρου αιώνα πΧ. Ακόμα και η διάμετρος της γης υπολογίσθηκε με ακρίβεια 1500 χρόνια νωρίτερα από τον Κοπέρνικο και τον Γαλιλαίο.

Η Βιβλιοθήκη αυτή αποτέλεσε την μόνη οικουμενική βιβλιοθήκη που επιχειρήθηκε να συγκροτηθεί, μέχρι και σήμερα. Η αλματώδης ανάπτυξη των επιστημών εκείνης της περιόδου οφείλεται στην συνεργασία και την συγκέντρωση των επιστημόνων και των γνώσεων σε έναν οργανισμό αμιγώς επιστημονικό, ο οποίος περιείχε όλες της γνώσεις της ανθρωπότητας. Δύο χιλιετίες πριν, ο Αριστοτέλης είχε θεμελιώσει την ανάγκη για σφαιρική συσσώρευση γνώσης και μυαλών σε ένα σημείο, το οποίο θα αποτελούσε μοχλό ανάπτυξης της επιστήμης.

Απαρχή της καταστροφής αποτέλεσε η μεγάλη πυρκαγιά, που προκλήθηκε από την ναυμαχία του Ρωμαϊκού στόλου του Ιουλίου Καίσαρα, με τον Αιγυπτιακό, το 48 πΧ. Στην ναυμαχία αυτή αναδείχθηκε νικητής ο Ρωμαϊκός στόλος, αλλά ηττημένος αναδείχθηκε όλος ο πολιτισμένος κόσμος με την εξαφάνιση της βιβλιοθήκης και της συσσωρεμένης γνώσης του τότε γνωστού κόσμου. Τα απομεινάρια της άλλοτε περήφανης βιβλιοθήκης αποτέλεσαν και πάλι στόχο παγκόσμιων ηγεμόνων όπως ο Αυρηλιανός, ο Θεοδόσιος ο Α’ και ο Ομάρ ο Α’. Η περίοδος άνθισης της γνώσης είχε τελειώσει και η περίοδος χειραγώγησης των λαών είχε ξεκινήσει. Η βιβλιοθήκη δεν αποτελούσε πια εργαλείο επίτευξης του στόχου των ηγεμόνων. Έτσι οδηγήθηκε στην σταδιακή εγκατάλειψη και σύλησή της. Τα θεμέλιά της ακόμα δεν έχουν βρεθεί.

Ακολούθησε ο σκοταδισμός. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι χρειάστηκαν 1500 χρόνια για να ξαναγίνουν αντικείμενο μελέτης θέματα που άπτονταν του σύμπαντος. Χρειάστηκαν 1500 χρόνια για να ξαναρχίσει δειλά δειλά η ανάπτυξη της ανθρωπότητας. Ένα είναι βέβαιο. Η δύση του τελευταίου ελληνικού πολιτισμού των Πτολεμαίων έφερε και την δύση της ανάπτυξης των επιστημών.
Ας διδαχτούμε ορισμένα πράγματα από την ιστορία λοιπόν.

Ίσως τελικά η φράση «πας μη Έλλην βάρβαρος» είχε κάποιους λόγους ύπαρξης…

Η αδράνεια της ανθρωπότητας

Η απόσταση ανάμεσα στις δύο ράγες των σιδηροδρομικών γραμμών στις ΗΠΑ είναι 4 πόδια και 8,5 ίντσες (143,5 cm). Μάλλον παράξενος αριθμός. Γιατί άραγε έχει επιλεγεί το συγκεκριμένο διάκενο;

Διότι ο σιδηρόδρομος στις ΗΠΑ κατασκευάστηκε με τον τρόπο που είχε κατασκευαστεί ο σιδηρόδρομος στην Αγγλία, από Άγγλους μηχανικούς που μετανάστευσαν, και οι οποίοι θεώρησαν ότι θα ήταν καλή σκέψη, επειδή θα επέτρεπε να χρησιμοποιηθούν οι υπάρχουσες ατμομηχανές από την Αγγλία.

Και τότε, γιατί οι Άγγλοι κατασκεύασαν τις ατμομηχανές τους έτσι;
Διότι οι πρώτες σιδηροδρομικές γραμμές κατασκευάστηκαν από τους ίδιους μηχανικούς που κατασκεύαζαν τραμ, στο οποίο χρησιμοποιούσαν ήδη το συγκεκριμένο διάκενο.
Και γιατί αυτό το διάκενο;
Διότι οι κατασκευαστές του τραμ ήταν και κατασκευαστές αμαξών, που χρησιμοποιούσαν τα ίδια εργαλεία και τις ίδιες μεθόδους.
Γιατί οι άμαξες έχουν αυτό το διάκενο;
Διότι, παντού στην Ευρώπη, και στην Αγγλία, οι δρόμοι είχαν λούκια για τους τροχούς των αμαξών και ένα διαφορετικό διάκενο θα προκαλούσε διαρκώς βλάβες στους άξονες.
Και γιατί τα λούκια απέχουν τόσο μεταξύ τους;
Οι πρώτες μεγάλες οδοί στην Ευρώπη είχαν κατασκευαστεί από τους Ρωμαίους, με σκοπό να μετακινούνται εύκολα οι λεγεώνες τους. Οι πρώτες άμαξες ήταν οι πολεμικές άμαξες των Ρωμαίων. Οι άμαξες αυτές ήταν ιππήλατες: τις τραβούσαν δύο άλογα, τα οποία κάλπαζαν δίπλα-δίπλα. Τα άλογα έπρεπε να απέχουν μεταξύ τους, ούτως ώστε το ένα να μην ενοχλεί το άλλο κατά τον καλπασμό. Προκειμένου να εξασφαλίζεται η σταθερότητα της άμαξας, οι τροχοί δεν έπρεπε να είναι ευθυγραμμισμένοι με τα ίχνη των αλόγων, ενώ δεν έπρεπε να είναι και πολύ απομακρυσμένοι, έτσι ώστε να αποτρέπονται τα ατυχήματα κατά την διασταύρωση δύο αμαξών στην ίδια οδό.

Ιδού λοιπόν η απάντηση στο αρχικό μας ερώτημα! Το διάκενο στις ράγες των Αμερικανικών σιδηροδρόμων εξηγείται, αφού 2.000 χρόνια νωρίτερα, σε μιαν άλλη ήπειρο, οι ρωμαϊκές άμαξες κατασκευάζονταν ανάλογα με το φάρδος που έχουν τα καπούλια δύο αλόγων.

Και τώρα, το κερασάκι στην τούρτα:
Υπάρχει και μια προέκταση αυτής της ιστορίας με το διάκενο στις ράγιες και τα καπούλια των αλόγων. Αν δει κανείς το Αμερικανικό διαστημικό λεωφορείο στην εξέδρα εκτόξευσής του, μπορεί να παρατηρήσει δύο πλευρικές δεξαμενές καυσίμων που είναι στηριγμένες εκατέρωθεν της κεντρικής δεξαμενής.

Η εταιρεία Thiokol κατασκευάζει αυτές τις δεξαμενές στο εργοστάσιό της στην Γιούτα. Θα ήθελαν να τις κάνουν μεγαλύτερες, αλλά οι δεξαμενές αποστέλλονται σιδηροδρομικώς στο σημείο εκτόξευσης. Η σιδηροδρομική γραμμή μεταξύ του εργοστασίου και του Ακρωτηρίου Κανάβεραλ περνά από μια σήραγγα, κάτω από τα Βραχώδη Όρη. Αυτή η σήραγγα περιορίζει το μέγεθος των δεξαμενών στο πλάτος που έχουν τα καπούλια δύο αλόγων.

Έτσι, το πλέον εξελιγμένο μεταφορικό μέσον του κόσμου, το διαστημικό λεωφορείο, εξαρτάται από το φάρδος των οπισθίων ενός αλόγου. Οι τεχνικές προδιαγραφές και η γραφειοκρατία είναι αθάνατες!

ΥΓ: Είναι κρίμα που η πληροφορική δεν χρησιμοποιεί τόσο σταθερές προδιαγραφές...